Σάββατο 18 Νοεμβρίου 2023


Να σώσουμε την ανθρωπότητα από τον εαυτό της

Σπάζοντας την στα δύο

Συντασσόμενοι (με τρόπο διόλου συμπεριληπτικό)

Με το 'να της τμήμα


Ειδάλλως μπορούμε μόνο

Να τα πίνουμε στις σκοτεινές γωνιές στα καταγώγια

Συζητώντας

Για τον δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής

Για τους στίχους του άλκη αλκαίου

Για το πόσο θα γάμαγε ο χειμώνας αν δεν έκανε κρύο

Τετάρτη 20 Σεπτεμβρίου 2023

5 σημειώσεις για το πως βγάζω τα προς το ζην (J. P. Manchette)

 1


Στο κλασικό μυθιστόρημα με ντετέκτιβ το έγκλημα διαταράσσει την έννομη τάξη, η οποία είναι κρίσιμο να αποκατασταθεί μέσω της ανακάλυψης του ενόχου και της εξαφάνισης του από το κοινωνικό πεδίο. Η έρευνα του ντετέκτιβ μπορεί επίσης να αποκαλύψει τις κακόβουλες επιθυμίες σχεδόν κάθε χαρακτήρα, ωστόσο αυτές οι επιθυμίες είναι έμφυτες στην ανθρώπινη φύση, όπως παρατηρεί ο συγγραφέας και ο επιθεωρητής του. Για όσο αυτές αυτές οι επιθυμίες δεν οδηγούν στην τέλεση της πράξης (έγκλημα), η καλύτερη λύση είναι να τις κρύψουμε ξανά κάτω το πέπλο που τις σκεπάζει. Κάπως έτσι, ο ιδιωτικός (και κατά προτίμηση ερασιτέχνης) ντετέκτιβ είναι πλέον κατάλληλος ως ήρωας σε σχέση με την επίσημη αστυνομία, η οποία είναι απλά μια δημόσια υπηρεσία. Παρόμοια, η αυτοκτονία του ενόχου είναι ο πιο κομψός τρόπος για να συντελεστεί η εξαφάνιση του, ένας τρόπος με τον οποίο αποφεύγεται η δημοσιότητα μιας δίκης και μιας εκτέλεσης, και η οποία με κανέναν τρόπο δεν προσθέτει επιπλέον ενοχή στις θλιμμένες, πολυποίκιλες και αναγκαίες ενσαρκώσεις της ανθρώπινης φύσης οι οποίες περιτριγυρίζουν τον ένοχο. Μόνο ο ερευνητής ντετέκτιβ θα φέρει την ευθύνη για το όποιο κακό προξένησε στον ένοχο, το βάρος της ενοχής που συνοδεύει την αναγκαία του πράξη – και ενίοτε θα καταναλώνει κοκαϊνη ή κρεατόσουπες, θα παίζει σκάκι και ίσως βιολί, κατ' αυτόν τον τρόπο θα μπορεί να κουβαλά στις πλάτες του το αιώνιο κακό και (αποδεικνύοντας την ανθρωπιά του) να προσφερεί τον εαυτό του θυσία σε αυτό.


2


Στο νουάρ, το βίαιο και εγκληματικό αστυνομικό μυθιστόρημα αμερικάνικου τύπου, η έννομη τάξη δεν συνιστά το καλό· είναι πρόσκαιρη και σε σύγκρουση με τον εαυτό της. Με άλλα λόγια, το κακό κυριαρχεί ιστορικά. Η κυριαρχία του κακού είναι κοινωνική και πολιτική. Μπάσταρδοι ασκούν την κοινωνική και πολιτική εξουσία. Για την ακρίβεια, την ασκούν αδίστακτοι καπιταλιστές, σύμμαχοι ή και όμοιοι των γκανγκστερ, οι οποίοι έχουν στην δούλεψη τους πολιτικούς, δημοσιογράφους και άλλους ιδεολόγους, καθώς επίσης και δικαστικούς, την αστυνομία κι άλλους υπηρέτες. Και αυτό σε μια περιοχή στην οποία οι άνθρωποι, χωρισμένοι σε φράξιες, πολεμούν με όλα τα διαθέσιμα μέσα μεταξύ τους για να πάρουν τον έλεγχο των αγορών και των κερδών. Μπορούμε εδώ να αναγνωρίσουμε μια εικόνα της καπιταλιστικής κοινωνίας ανάλογη, περισσότερο ή λιγότερο, με την εικόνα που συναντούμε στην επαναστατική κριτική. Κι αυτό είναι προφανές.


3


Λιγότερο προφανές, ωστόσο βέβαιο, είναι πως το νουάρ χαρακτηρίζεται από την απουσία ή την αδυναμία της πάλης των τάξεων και από την αντικατάσταση της από την ατομική δράση (η οποία είναι, παρεμπιπτόντως, απέλπιδα). Ενώ οι μπάσταρδοι και οι εκμεταλλευτές ασκούν την πραγματική πολιτική και κοινωνική εξουσία, οι άλλοι – οι εκμεταλλευόμενοι, οι λαϊκές μάζες – δεν είναι πλέον το υποκείμενο της ιστορίας, και σε κάθε περίπτωση εμφανίζονται στο νουάρ σε ρόλους δευτερεύοντες, λίγο-πολύ ως κοινωνικά περιθωριοποιημένοι – ταξιτζήδες, μειονότητες (μαύροι, τσιγγάνοι), άστεγοι αλήτες, άνεργοι, ξεπεσμένοι διανοούμενοι, υπηρετικό προσωπικό (μα επίσης, και μάλιστα σε αριθμό που προκαλεί έκπληξη, ως εργάτες, πάντα εκμεταλλευόμενοι πριν ή κατά τη διάρκεια του μυθιστορήματος από αφεντικά, απο σημαντικούς ανθρώπους και τους μπράβους τους.)


Εδώ η πάλη των τάξεων δεν είναι απούσα με τον ίδιο τρόπο που είναι απούσα στο μυθιστόρημα μυστηρίου με ντετέκτιβ. Εδώ απλά οι εκμεταλλευόμενοι έχουν ηττηθεί και έχουν υποχρεωθεί να υποφέρουν κάτω από την κυριαρχία του κακού. Αυτή η κυριαρχία είναι το πεδίο του νουάρ, εντός της οποίας κι ενάντια στην οποία αποκτά υπόσταση η δράση του ήρωα. Όταν ο ήρωας δεν είναι κι ο ίδιος ένας μπάσταρδος που αγωνίζεται κι αυτός για το δικό του μικροσκοπικό μερίδιο σε χρήμα κι εξουσία (όπως στην περίπτωση του πρώιμου James Hadley Chase), όταν ξέρει τι είναι καλό και τι κακό (όπως στην περίπτωση του Hammett και του Chandler), δεν είναι τίποτα άλλο από έναν ενάρετο σε έναν κόσμο δίχως αρετή. Μπορεί να διορθώσει ορισμένα λάθη, μα ποτέ δε θα διορθώσει το γενικό λάθος του κόσμου· το γνωρίζει, κι αυτό αποτελεί την πηγή της πικρίας του.


4


Μπορούμε να δούμε το λόγο που η χρυσή εποχή του νουάρ τοποθετείται χρονικά στην τελευταία περίοδο της θριαμβεύουσας αντεπανάστασης (περίπου μεταξύ 1920-1950), και η αποκορύφωση της στους διάφορους φασισμούς και στον πόλεμο. Αν και παράξενος, ο ορισμός του νουάρ ως ένα κυρίως αντιφασιστικό μυθιστόρημα, δεν μας φαίνεται να έχει διαψευστεί. (Αυτό εξηγεί γιατί το νουάρ μπορεί τόσο εύκολα να κατηγορηθεί ως φασιστικό, ή να παραχωρήσει τη θέση του σε φασιστικές παρεκκλίσεις ή απομιμήσεις. Ο φασισμός και ο αντιφασισμός είναι φυσικά οι συμπληρωματικές μορφές με τις οποίες η αντεπανάσταση αλυσοδένει το προλεταριάτο στα δεσμά της.)


5


Το τέλος της αντεπανάστασης και η επιστροφή της προλεταριακής επίθεσης είναι, μακροπρόθεσμα, το τέλος των πάντων για τα επαγγέλματα των διανοούμενων. Ανάμεσα σε άλλα, το νουάρ θα εξαφανιστεί κι αυτό σύντομα, ένα φαινόμενο το οποίο αντιπροσωπεύει μια σημαντική ποσότητα ανάξιας σημασίας. Για ένα διάστημα μπορεί να εξαπολύσει τις τελευταίες του φλόγες (φλόγες υγρές, σαν τις ονειρώξεις), συγχωνευόμενο με τον κινηματογράφο, την pop μουσική, κι άλλα πολιτιστικά εμπορεύματα, σε ένα αξιοθρήνητο σκηνικό των τελευταίων πράξεων ατομικής εξέγερσης, ήτοι στην οπισθοδρομικότητα κι επίσης στην ανυπομονησία του νεαρού κλέφτη, του τρελού, του τρομοκράτη (η λίστα είναι μη περιοριστική). Αλλά σύντομα το κίνημα για τον κομμουνισμό θα αποσυνθέσει κάθε οπισθοδρομικότητα και θα ικανοποιήσει κάθε ανυπομονησία.


Υ. Γ. Δεν προκύπτει με κανέναν τρόπο από τα παραπάνω πως αν κάποιος έφαγε, καθώς λένε, τα νιάτα του να γράφει νουάρ ή για τα Nouvelles Literaires (η λίστα είναι μη περιοριστική) είναι κάτι το οποίο συγχωρείται αυτόματα.


– Les Nouvelles littéraires, no. 2565, December 30, 1976




Τρίτη 4 Ιουλίου 2023

Σαν γυρίσουν ξανά, θ' ακολουθούν άλλες σημαίες;

 

Τα χαρακώματα μη τα φοβάστε,

Τα χαρακώματα είναι για τους λίγους.

Για τους περισσότερους είναι ένα γραφειάκι

Από δω κάνα ντάτα έντρι για τροχιές των βλημάτων

Απο κει κάνα λογιστικό φύλλο μισθοδοσίας.


Τα μικρά σημαιάκια ωστόσο σηκώνονται,

Σαν αμφιταλαντευόμενη πρωινή στύση.

Ο ένας ένα λάβαρο της άεκ

Ο άλλος ένα ραπ καπνογόνο

Ο τρίτος το πι εϊτς ντι του


Κι ενώ νομίζατε πως κλαίει, η άννα περιμάζεψε, μπάλωσε, μάνταρε

Μια ξεθωριασμένη κόκκινη σημαία.

Ξέρω γω, κι άσε τους μαλάκες να το σκέφτονται.

Τρίτη 16 Μαΐου 2023

Πρακτικές λύσεις

 Ξέρεις, λοιπόν, χρειάζομαι λίγο χώρο ν' αναπνεύσω, λίγο χρόνο να σκεφτώ.

Το ακούω αυτό που λες, είπα κι εγώ με τη σειρά μου.

Κατόπιν τούτου, γύρισα στο σπίτι, άνοιξα το πισί μου κι έβαλα φίλτρο στο spitogatos - ισόγειο.

Κάτι τέτοιο, καθώς γνωρίζεις, μειώνει δραστικά τις πιθανότητες να φουντάρω από ψηλά.

Δευτέρα 3 Οκτωβρίου 2022

Νοσταλγία για διάφορα πραματάκια που δε φαίνονται τόσο συναρπαστικά αλλά είναι


Θέλω πίσω το καλό μου πενηνταράκι παπί

Θέλω πίσω εκείνο το υγρό, κρύο σπίτι

Θέλω πίσω το νόκια τριάντα τρία δέκα

Θέλω πίσω εκείνο το βιβλίο που δάνεισα και δεν πήρα ποτέ πίσω

Θέλω πίσω το χαλασμένο ηχείο με τις πειραγμένες συχνότητες

Θέλω πίσω εκείνο το απόγευμα

Θέλω πίσω και το επόμενο απόγευμα

Θέλω πίσω αυτά τα τέσσερα μποφόρ

Θέλω πίσω το τριακοστό έβδομο τσιγάρο εκείνης της βραδιάς

Θέλω πίσω τα αστεία που λέγονται στις τέσσερις το πρωί

Θέλω πίσω ό,τι αγάπησα και πια δεν αγαπώ

Θέλω πίσω τα πλαστικά καλαμάκια

Χρονικό που ποτέ δε γράφτηκε

 

... Φυσικά, όλα άρχισαν να εκφυλίζονται όταν το σύστημα καλωδιώσεων κρίθηκε παρωχημένο κι αντικαταστάθηκε από την ασύρματη μετάδοση ύλης κι ενέργειας. Οι μεγάλες μαύρες πολιτείες σωλήνων, αγωγών κι οπτικών ινών που συντηρούσαν κι επέτρεπαν τη μεταφορά πραγμάτων κι εννοιών εμφανίστηκαν ως ενεργοβόρες και μη αισθητικές, και από τα λαγούμια τους, απουσία ηλεκτρισμού, ξεπήδησαν νέα ζωικά και φυτικά είδη. Η λεπτή ισορροπία που ως τότε συντηρούνταν, κανείς δε μπορεί να πει με ακρίβεια πως, διαταράχτηκε, και στην αρχή φάνηκε γεγονός αμελητέο πως κάποια στιγμή ένας υδραυλικός αεροχημάτων ονόματι Τόμας παρατήρησε ένα πίξελ στα κάτω δεξιά ενός πίνακα ελέγχου. Η παρακμή συνέβη ως κάθε τέτοια που σέβεται τον εαυτό της, όχι ως κατάρρευση κτιρίου υπό την επίδραση μηχανοχημικού φορτίου, αλλά ως αμμουδένιο κάστρο στη διαχωριστική γραμμή θάλασσας και παραλίας, με ένα όμορφο απογευματινό κυματάκι να μεταβάλλει τα σύνορα τους. Πρώτα παραμορφώθηκαν οι στατικές όψεις της επιφάνειας του οικοδομήματος και στη συνέχεια η διαδικασία επεκτάθηκε στην εσωτερική δομή. Κάπως έτσι, ο Μπερνάρντο χώρισε με τη Τζέην (ήταν πρωί, είχαν φάει ομελέτα, είπε βαρέθηκα, έφυγε), ένα μεταγωγικό αστόχησε στο είκοστο έβδομο χιλιόμετρο της πολιτείας του Νέου Κάνσας στη ζούγκλα του όγδοου πλανήτη του Αλδεβαράν, μια πυρηνική σχάση στη ζώνη του Άντερσον μετέβαλλε τον Αλγόριθμο της Αναπαράστασης που κυβερνούσε τη σχέση Μητροπόλεων και Αποικιών, με τρόπο μη αιτιοκρατικά επιδιορθούμενο. Λίγο πριν το τέλος, ένας ρακοσυλλέκτης κάπου στα ανοιχτά μιας περιοχής σαν όλες τις άλλες, κι ενώ η ψευδαίσθηση της επιβίωσης του συστήματος είχε παραμείνει αλώβητη διότι κανείς δε μπορούσε να είναι σίγουρος για το αντίθετο, είπε στον αντλιοκράτορα που συνάντησε στα βάθη της ερήμου (κι αυτή ήταν η τελευταία συνομιλία που καταγράφτηκε): ας πιούμε όσο περισσότερο αλκοόλ μπορούμε.

Ύστερα, ένα ή δυο χρόνια μετά, έσβησε.

Τετάρτη 6 Ιουλίου 2022

Καλοκαίρι

 

Και ξέρεις πως πάντοτε με τρόμαζαν τα καλοκαίρια γιατί με τρόμαζε η γαλήνη που νιώθω όταν ξέρω πως δεν μπορώ να σε δω και όλα είναι πιο απλά και μετρήσιμα και υπάρχει αυτό το μέρος που μπορώ να κρυφτώ αλλά πάντα τα καταφύγια είναι τρομακτικά έτσι δεν είναι είναι τρυφερή αγκαλιά σε βομβαρδισμένο τοπίο κι είναι η προσμονή πως όταν βγούμε έξω τα πράγματα θα ‘ναι καλύτερα  και ήμασταν κάποτε κάτω από ένα δέντρο και είπα τι όμορφοι που είμαστε κάτω από το δέντρο και είπες τι όμορφο που είναι το δέντρο που είναι πάνω από μας και έκανε ζέστη και κάπου πίσω έπαιζε κάνεις κύκλους όπως κάνουν οι δίσκοι αγκαλιά με μια φιάλη ουίσκι και δε μας ένοιαζε ό,τι ξέραμε πως θα μας νοιάξει αργότερα σα να λέμε ένα δύο ευρώ για να βγει η μέρα ή σα να λέμε ποιον θα ‘χουμε δίπλα μας σε είκοσι χρόνια μετά αέρας το σούρουπο στην ακροθαλασσιά και κρύο στάση οκλαδόν και χλιαρή μπίρα στο χέρι και να σκέφτομαι στίχους που θα 'θελα να χω γράψει μα μου τους πρόλαβαν άλλοι όπως ένας ιταλός πες μου το αγαπημένο σου μέρος στη γη εδώ μαζί σου κι αργότερα ύπνος με ανοιχτά παράθυρα λέω πως είναι για να κάνει δροσιά αλλά είναι στην πραγματικότητα γιατί περιμένω να έρθεις εσύ κι ύστερα το ξημέρωμα βαρύ και σκοτεινό κι ο καφές βαρύς αλλά πως αλλιώς και δώστου καλημέρα σας τι κάνετε και δως του πως θα μπορούσα να σας εξυπηρετήσω και δώστου καταπιεσμένες χριστοπαναγίες και να περιμένω την ώρα που θα σχολάσω για να περιμένω την επόμενη που θα ξαναδουλέψω και μετά το μεσημέρι που έχω βάλει τα τζιτζίκια να παίζουν στο γιουτιούμπ γιατί εδώ που αναπνέουμε δεν υπάρχουν τζιτζίκια να σκέφτομαι πως η ζωή είναι ότι πιο δύσκολο έχω κάνει ως τώρα να σκέφτομαι πως η ζωή είναι ότι πιο όμορφο έχω κάνει ως τώρα και να σκέφτομαι πως πρέπει να ξέρεις πως πραγματικά πρέπει να ξέρεις πως κάποτε θα γράφω χωρίς σημεία στίξης γιατί είναι τόσα αυτά που πρέπει να σου πω κι ο χρόνος τελειώνει